تحلیل مسیر و اصول اولیه

تحلیل مسیر و اصول اولیه

 

تحلیل مسیر یا path analysis روش آماری کاربرد ضرایب بتای استاندارد رگرسیون چند متغیرى در مدل هاى ساختاری است. هدف تحلیل مسیر به دست آوردن برآوردهاى کمى روابط علّى بین مجموعه اى از متغیرهاست. ساختن یک مدل علّی لزوماً به معنای وجود روابط علّی در بین متغیرهای مدل نیست بلکه این علیت بر اساس مفروضات همبستگی و نظر و پیشینه تحقیق استوار است.

تحلیل مسیر بیان مى کند که کدام مسیر مهمتر و یا معنادارتر است. ضرایب مسیر براساس ضریب استاندارد شده رگرسیون محــــــاسبه مى شود. یک متغیر به صورت تابعى از دیگر متغیرها فرض مى شود و مدل رگرسیونى آن ترسیم مى شود. برای بدست‌آوردن برآوردهای ضرائب اصلی مسیر کافی است هر متغیر وابسته (درونزا) به متغیرهائی که مستقیماً تحت تأثیر آن است بازگشت داده شود. به بیان دیگر برای برآوردهای هر یک از مسیرهای مشخص شده، ضرائب استانداردشده رگرسیون (یا ضرائب مسیر) محاسبه می‌شود. این ضرائب از طریق برقراری معادله‌های ساختاری یعنی معادله‌هائی که ساختار روابط مفروض در یک مدل را مشخص می‌سازد به دست می‌آیند. تحلیل مسیر صرفًا بر روی متغیرهای مشاهده شده (variable observed) قابل انجام است. در صورت نیاز با فرض وجود متغیرهای پنهان (latent variable) می توان از طریق دستور compute متغیرهای مشاهده شده را میانگین گرفته و در قالب یک متغیر مشاهده شده بیان کنیم.

 

مفروضات تحلیل مسیر

1- کالین (Kline,1989 ) توصیه می کند که به ازای هر پارامتر( نه متغیر) در مدل حداقل 10 مورد به حجم نمونه اضافه نمود. در نظر گرفتن نسبت ۲۰ نمونه برای هر پارامتر بسیار مطلوبست.

2- مقیاس فاصله ای و نسبتی بودن برای متعیرهای مدل. اگر چه در مطالعات علوم اجتماعی از طیف لیکرت به شدت استفاده می شود و این مقیاس رتبه ای است لیکن بسیاری از محققان مقیاس لیکرت با اندک تسامح ، مقیاس فاصله ای در نظر می گیرند.

3- وجود رابطه خطی بین متغیرهای پیش بین با متغیر وابسته (Residual plot in regression Scatterplots)

4- غیر همبسته بودن جملات خطای متغیرها

5- نرمال بودن داده ها و مشخص کردن آن با آزمون (Komogorov-Smirnov statistic)

6- عدم وجود همخطی چندگانه (Multicollinearity(MC) (همخطی بودن چندگانه زمان بروز می یابد که بین حداقل دو متغیر مستقل همبستگی بالایی وجود داشته باشد.)

7- تک بودن متغیرها:(Unitary Variables) یک متغیر از ترکیب دو متغیر فرعی ساخته شده باشد و متغیرهای فرعی دارای ارتباطات دارای علامت مشابه با سایر متغیرها باشد.

8- تجزیه همبستگی : همبستگی = اثرات مستقیم + اثرات غیرمستقیم

 

شروط ساختن مدل مفهومی

برای ساختن یک مدل در بحث تحلیل مسیر، ده شرط مطرح شده است که به کمک آنها، امکان تجزیه و تحلیل علّی فراهم می‌گردد. درده شرط موردبحث، هفت شرط اول مدل تئوریکی مناسبی را برای تجزیه و تحلیل و استنتاج علّی فراهم می‌سازد:

بیان رسمی تئوری در قالب مدل ساختاریوجود منطق تئوریکی برای فرضیه‌های علّیمعین‌نمودن نظم علّیمشخص‌نمودن جهت روابط علّینوشتن معادلات توابعمشخص‌نمودن مرزهای مدلثبات مدل ساختاریعملیاتی‌کردن متغیرهاتأیید تجربی معادلات کارکردیبرازش مدل ساختاری با داده‌های تجربی

 

اصول ترسیم نمودار مسیر

1- عدم وجود حلقه

2- عدم وجود مسیر رفت و برگشت بین متغیرها

3- حداکثر تعداد همبستگی های مجاز بین متغیرهای درونزا برابر با تعداد مسیرها

در تحلیل مسیر یک متغیر ممکن است همزمان نقش متغیر مستقل و یا وابسته را ایفا نماید. به عبارت یک دیگر متغیر در مدل علّی ممکن است نسبت به برخی متغیرها مستقل و نسبت به برخی دیگر وابسته باشد. برای جلوگیری از ابهام و سردرگمی به جای مستقل و وابسته از دو اصطلاحدیگر برای تعیین نوع متغیرها در روش تحلیل مسیر استفاده می شود.

 

متغیر های درونزا و برونزا

کلیه متغیرهای موجود در یک مدل و الگوی علی دارای دو نوع اصلی است. نوع اول متغیر برونزا (Endogenous) است و نوع دوم متغیر درونزا (Exogenous) نام دارد. متغیر برونزا متغیری است که هیچ اثری از سایر متغیرهای الگو و مدل طراحی شده نمی پذیرد . در حقیقت مقدار متغیر برونزا توسط سایر متغیرهای درون مدل تعیین نمی شود بلکه مقدار آن درخارج مدل تعیین می شود.

متغیر درونزا( وابسته ) متغیری است که از حداقل یک متغیر دیگر در مدل و الگوی طراحی شده اثر می پذیرد. مقدار متغیر درونزا توسط سایر متغیرهای درون مدل تعیین می شود. بنابر این بر اساس تعریف یک متغیر نمی تواند همزمان هم درونزا و هم برونزا باشد. از نظر نموداری متغیر برونزا متغیری است که هیچ فلشی به آن وارد نمی شود در حالیکه متغیر درونزا متغیری است که حداقل یک فلش به آن وارد می شود.

 

مسیر

مسیر در مدل علّی نشان دهنده اثر یک متغیر بر متغیر دیگر است . در تحلیل مسیر معمولا مسیر را با یک فلش جهت دار یک طرفه که ازمتغیر برونزا به متغیر مربوطه درونزا رسم شده است نمایش می دهند. نمایش Pij مسیر دارای یک نمایش ریاضی است که به صورت عمومی داده می شود. حرف i نشانگر متغیر برونزا و حرف j نشانگر متغیر درونزا است و همواره اصل j>i برقرار است به عبارت دیگر i متغیر اثر پذیر است و j اثر گذار برآن . پس مسیر فرضی ۴۱ p یعنی یک متغیر بر چهار متغیر موثر است یا این که متغیر یک متغیر برونزا و متغیرچهار متغیر درونزا است.

 

جملات خطا

جمله خطا نشان دهنده میزانی از واریانس متغیر درونزا است که از سوی متغیرهای موثر بر آن تبیین می گردد. بنابراین در یک مدل علّی به تعداد متغیرهای درونزا، جمله خطا وجود دارد. جمله خطا را معمولا با حرف e یا d نمایش می دهند.

 

طراحی مدل مسیر

محقق بر اساس تحقیقات قبلی مشابه و مرتبط اقدام به انتخاب متغیرهای و تعیین روابط علّی بین آنها بر اساس منطق تحلیلی و نظری می نماید.

خروجی این مرحله ممکن است مجموعه ای از فرضیه های مرتبط و یکپارچه باشد که معمولا از طریق ترسیمی و یا ریاضی بیان می شود.

در تحقیقات علوم اجتماعی مدلهای مفهومی معمولا به روش ترسیمی و نموداری بیان می شوند.

 

انواع مدلهای تحلیل مسیر

1- مدل متغیرهای مستقل (independent): همان رگرسیون چندگانه است اما بین متغیرهای مستقل همبستگی ترسیم نمی شود.

2- مدل همبسته (Correlated Model ): مدل همبسته همانند مدل مستقل است با این تفاوت که بین برخی متغیرهای مدل همبستگی وجود دارد.

3- مدلهای دارای متغیر میانجی (mediated): حداقل یک متغیر واسطه بین دو متغیر دیگر قرارمی گیرد.

4- مدلهای دارای متغیر تعدیل گر (Moderator): یک متغیر بر ارتباط بین دو متغیر دیگر اثر تعدیل گر دارد.

5- مدلهای یک طرفه (Recursive): جهت فلشها به یک سمت بوده و برگشت به عقب ندارد یعنی همه مسیرها به یک سوهستند.

6- مدلهای دوطرفه (Nonrecursive): جهت فلشها و مسیرها دارای حرکت رو به عقب بوده و یک حلقه درست می کند. این نوع مدلها در مطالعات علوم اجتماعی و جامعه شناسی چندان رایج نمی باشد .

 

آزمون مدل مفهومی

برای آزمون مدل مفهومی می توان از رگرسیون در نرم افزار SPSS و معادلات ساختاری در نرم افزارهایی مانند .. AMOS ،LISREL استفاده نمود.

در نرم افزار spss به تعداد متغیرهای درونزا باید از گزینه رگرسیون خطی چندگانه و یا ساده استفاده نمود. لیکن در نرم افزار amos مدل مفهومی تحقیق به صورت یکجا آزمون می شود.

 

انواع روابط بین متغیرها در نمودار تحلیل مسیر

دو راهی که یک متغیر پیش‌بینی‌کننده ممکن است بر یک متغیر وابسته تأثیر بگذارد.

1- اثر مستقیم: بیانگر یک اثر مستقیم متغیر x بر روی متغیر y است (x ® y )

2- اثر غیر مستقیم: یک اثر غیرمستقیم متغیر x بر روی y از طریق یک متغیر پیش‌بینی‌کنندة دیگر.رابطه بین X و Y وقتى غیر مستقیم است که X علت Z است و Z نیز به نوبه خود در Y اثر دارد.

بسیاری از پژوهشگران مایلند اثر کلی یک متغیر را بر متغیر دیگر محاسبه کنند این کار از طریق جمع اثر مستقیم با مجموع آثار غیرمستقیم آن به دست می‌آید. آثار غیرمستقیم از طریق حاصلضرب ضرائب هر مسیر محاسبه می‌شود:

3- اثر کاذب: رابطه بین X و Y وقتى کاذب (Spurious) است که Z علت هر دو متغیر X و Y باشد.

4- اثرات تحلیل نشده: رابطه بین دو متغیر وقتى تحلیل نشده است که هر دوى آنها برونزا (exogenious) بوده و بنابراین تبیین تغییر پذیرى بین آنها توسط مدل امکان پذیر نباشد.

 

مفاهیم مقدماتی تحلیل مسیر

مسیر (path): هر خط دارای جهت را یک مسیر می نامند

ضریب مسیر (Path coefficient): ضرایب بتای استاندارد در خروجی رگرسیون

نمودار تحلیل مسیر (path diagram): نمایش ترسیمی تحلیل مسیر.

ورودی نمودار مسیر (Input Path Diagram ): برای ترسیم مدل مفهومی و قبل از ازمون است.

خروجی نمودار مسیر (Output Path Diagram ) : مدل مفهومی است که آزمون شده است

مدل بروندادی (Modified path diagram ) : که مسیرهای غیرمعنادار حذف شده و مسیرهای جایگزین به آن اضافه شده است

 

کار با برنامه آموس (amos)

بعد از اینکه برنامه amos در دو ویندوز نصب و ثبت کردیم می توان آنرا در spss19 IBM مشاهده نمود ( در انتهای منوی analyze )

با کلیک بر آن و یا با رفتن به مسیر : Start/programs/amos graphics در ویندوز xp ، برنامه را باز کرد. در سمت چپ ( شرق) نوار ابزار شکلها و آیکونهای مختلفی دیده می شود که اساس کار در طراحی مدل را تشکیل می دهد با کلیک بر روی آنها می توان عملکرد آنها را دریافت .

در میان آنها آیکن view the inpat diagram فعال است و بقیه با کلیک بر روی آنها فعال می شود

شکل مستطیل با نام draw observed variables برای رسم مربع یا مسطیل متفیرهای مشاهده شده ( موجود در spss ) است . با کلیک بر روی این آیکون آنرا فعال می کنیم. سپس در صفحه کار با کلیک کردن موس ، تعداد خانه ها ی مورد نظر در مدل مفهومی پژوهش را طراحی می کنیم به عبارت دیگر به تعداد متغیر های مستقل در سمت چپ ( غرب) و متغیر ( یامتغیر های وابسته) در سمت راست ( شرق ) صفحه کار ، مربع ایجاد می کنیم . محل قرار گرفتن و اندازه شکل ها مربع ها فعلاً مهم نیست زیرا بعداً می توانیم با استفاده از سایر ابزارهای موجود در برنامه آموس ، محل و اندازه آنها را به دلخواه تغییر دهیم . بهتر است این کار بعد از نامنویسی متغیر ها صورت گیرد . برای نام نویسی متغیر ها ، دربرنامه آموس ، ابتدا روی یک مربع موجود در صفحه کار راست کلیک کرده و گزینه object properties را کلیک می کنیم در کادر variable name نام متغیر را می نویسیم ( برای اینکه به اشکال برخورد نکنیم این نام نویسی باید مثل نام متغیر در spss باشد و برای سهولت با حروف لاتین باشد . در این جعبه می توانیم برای متغیر پارامتر هایی تعریف کرده و رنگ و فرمت دلخواه را انتخاب کنیم . با کلیک بر دگمه ضربدر قرمز رنگ جعبه آنرا می بندیم برای متغیر های دیگر نیز همین روال قبلی را تکرار می کنیم . به این شکل نامنویسی و مشخصات آنها به پایان می رسد .

برای نشان دادن مسیر تاثیر ، در نوار ابزار از فلش یا پیکان یک سره (draw paths/single headed arraws) و فلش یا پیکان دو سره (draw covariance double headed arrows ) که نشان گر تاثیرهای متقابل و کواریته متغیر های مستقل بر همدیگر است استفاده می شود.

 

منبع: http://parsmodir.com/

نویسندهزهرا پورکاظم


هیچ نظری تا کنون برای این مطلب ارسال نشده است، اولین نفر باشید...