تحلیل عاملی (Factor Analysis) چیست؟

تحلیل عاملی (Factor Analysis) چیست؟

تحلیل عاملی (Factor analysis)چیست؟

تحلیل عاملی که نخستین بار توسط تورستون در سال 1931 مطرح شد، روشی است که به دو منظور به کار می رود، کاهش تعداد متغیرها و کشف ساختار ارتباطات بین متغیرها (طبقه بندی متغیرها). تحلیل عاملی متشکل از تعدادی فنون آماری است که هدف آن ساده کردن مجموعه‏ های پیچیده‏ ی داده ‏ها و پی ‏بردن‏ به متغیرهای زیربنایی یک پدیده است. این روش را به سبب نیرومندی و ظرافت و نزدیکی به هسته‏ ی هدف علمی می‏ توان‏ ملکه ‏ی روش‏های تحلیل دانست.

نخستین کار درباره تحلیل عاملی توسط چارلز اسپیرمن صورت گرفت، که به گونه کلی « پدر» این روش شناخته شده است. بعد از او کارل پیرسن، روش «محورهای اصلی» را پیشنهاد کرد و هتلینگ آن را به گونه کاملتری توسعه داد. در حقیقت تحلیل عاملی زمانی شروع شد که پیرسون و اسپیرمن تصمیم به تعریف و اندازه گیری هوش نمودند.

کارهای اولیه در تحلیل عاملی  که توسط دانشمندان یاد شده انجام گرفته، بیشتر توجیه نظری دارد، اما وقتی کامپیوترهای پر سرعت در اختیار قرار گرفت، در اواسط تا اواخر سال های 1950، حرکتی از تئوری گرائی به سوی آنچه تحلیل عاملی اکتشافی نامیده می شود، به وجود آمد. این حرکت به گونه آشکار از طریق تئوری عامل مشترک ترستون تشویق، و از طریق فرمول بندی عمومی هتلینگ، درباره عملیات ریاضی مولفه های اصلی که قبل از آن به دلیل محاسبات فوق العاده پیچیده و پر زحمت آن، به کار نرفته بود تسهیل شد. چنین به نظر می رسد که در طول سال های 1950 و 1960، تقریباً هر کس، هر چیزی را تحلیل عاملی می کرده است، به این امید که روابط پیچیده ظاهری بین متغیرهای یک مجموعه را می توان ساده کرد و به گونه ساده تری تفسیر نمود.

درک مفهومی تحلیل عاملی و کاربرد آن

بنا بر آنچه گفته شد، تحلیل عاملی تکنیکی است که کاهش تعداد زیادی از متغیرهای وابسته به هم را به صورت تعداد کوچکتری از ابعاد پنهان یا مکنون امکان پذیر می سازد. هدف عمده آن رعایت اصل اقتصاد و صرفه جویی از طریق کاربرد کوچکترین مفاهیم تبیین کننده به منظور تبیین بیشینه مقدار واریانس مشترک در ماتریس همبستگی است. مفروضه اساسی تحلیل عاملی این است که عامل های زیربنایی متغیرها را می توان برای تبیین پدیده های پیچیده به کاربرد و همبستگی های مشاهده شده بین متغیرها حاصل اشتراک آنها در این عامل ها است. هدف تحلیل عاملی تشخیص این عامل های مشاهده ناپذیر بر پایه مجموعه ای از متغیرهای مشاهده پذیر است. عامل، متغیر جدیدی است که از طریق ترکیب خطی نمره های اصلی متغیرهای مشاهده شده بر پایه فرمول زیر برآورد می شود:

که در آن Wها بیانگر ضرایب نمره عاملی و P معرف تعداد متغیرها است. این عامل ها، فی نفسه، سازه های فرضی یا نظری هستند که به تفسیر ثبات و هماهنگی در مجموعه داده ها کمک می کنند. بنابراین ارزش تحلیل عاملی این است که طرح سازمانی مفیدی به دست می دهد که می توان آن را برای تفسیر انبوهی از رفتار با بیشترین صرفه جویی در سازه های تبیین کننده، به کار برد.

هدف این است که تعداد کمی از این عامل ها (یعنی ترکیب های خطی نمره های اصلی متغیرهای مشاهده شده) بتواند تقریباً همه اطلاعاتی را که توسط مجموعه بزرگتری از متغیرها به دست می آید در برداشته در نتیجه توصیف ویژگی های فرد را ساده سازد. بعلاوه محقق امیدوار است با توسعه صحیح عامل ها، متغیرهایی به وجود آورد که دلالت بر یک سازه روشن و با معنای روان شناختی داشته باشد به گونه ای که توصیف وی از شخص نه فقط ساده تر، بلکه روشن تر و قاطع تر باشد.

هدف اصلی تحلیل عاملی پاسخگویی به چهار سؤال اصلی زیر است.

1-    برای تشریح الگوی ارتباطات میان متغیرهای وابسته چند عامل مختلف مورد نیاز است؟

2-    ماهیت این عامل ها چیست؟

3-    عامل ها تا چه اندازه قدرت تبیین داده های مشاهده شده را دارند؟

4-    هر متغیر مشاهده شده چه میزان از واریانس تصادفی خالص و یا واریانس خاص را شامل می شود؟

داده‏ های اولیه برای تحلیل عاملی، ماتریس همبستگی بین متغیرها است و همچنین تحلیل عاملی، متغیرهای وابسته‏ ی از قبل تعیین شده ‏ای ندارد. لذا سؤال مهم این‏ است که با تحلیل عاملی چه کارهایی را می‏توان انجام داد و این تکنیک در علوم مختلف چگونه می ‏تواند سودمند واقع شود؟ برای پاسخ به این سؤال باید تحلیل عاملی اکتشافی‏ و تأییدی را مورد توجه قرار داد. در تحلیل عاملی اکتشافی، هدف کشف روابط میان مجموعه ای از متغیرهای اندازه ‏گیری شده است. این نوع از تحلیل نیاز به متخصص علم مورد بررسی دارد. اما در تحلیل‏ های عاملی تأییدی، که هدف پژوهشگر تأیید ساختار عاملی ویژه‏ ای می ‏باشد،درباره‏ ی تعداد عامل ‏ها به طور آشکارا فرضیه ‏ای بیان می ‏شود و برازش ساختار عاملی موردنظر در فرضیه با ساختار کواریانس متغیرهای اندازه ‏گیری شده، مورد آزمون قرار می ‏گیرد.


1 نظر

حسنعلی جعفرپور
حسنعلی جعفرپور  ۱۳۹۵/۱۰/۲۶ - ۲۰:۴۰:۲۷

با سلام خدمت مدیریت محترم خیلی ممنون از زحمتتون احساس میکنم اگر همراه با مثال و دیاگرام بوده و بحث ماتریس بیشتر توضیح داده می شد بهتر بود ممنونم

علیرضا افشاری صفوی(arasstat)  ۱۳۹۶/۱۰/۲۶ - ۱۲:۲۰:۵۲

سلام. ممنون از توجه و دقت نظرتون. انشاالله سعی میکنیم در آینده نزدیک مباحث رو کامل تر و به روز تر کنیم